Dr. Vafa Nadernia

سایت: فوربس
نویسنده: تای راش
انتشار: ۱۰ آگوست ۲۰۲۶ ( ۱۹ مرداد ۱۴۰۵)

مارک زاکربرگ، بنیانگذار و مدیرعامل متا، روز دوشنبه با انتشار نامه‌ای گسترده به طول ۶۵۰۰ کلمه، چشم‌انداز خود را برای آیندهٔ هوش مصنوعی ترسیم کرد و در آن بر ضرورت تغییر مسیر غالب صنعت از تمرکز بر نهادهای بزرگ به سمت «توانمندسازی افراد» تأکید نمود. این بیانیه که با عنوان «آینده از آنِ همه است: مسیری به‌سوی آینده‌ای مثبت در هوش مصنوعی» منتشر شده، در حالی از راهبرد منبع‌باز دفاع می‌کند که نگرانی‌ها دربارهٔ انحصار این فناوری در دست شمار معدودی از شرکت‌های بزرگ، به یکی از چالش‌های کلیدی عصر دیجیتال تبدیل شده است. زاکربرگ در این نامه تصریح کرده که متا انتشار مدل‌های منبع‌باز هوش مصنوعی را از سر خواهد گرفت و این رویکرد را «نیرویی مثبت و مهم برای توانمندسازی مردم» توصیف کرده است. به‌گفتهٔ او، اگر «ابرشناخت» (Superintelligence) در انحصار «شمار اندکی از افراد، کسب‌وکارها، دولت یا خود هوش مصنوعی» باقی بماند، پیامد آن «نتایجی کمتر مطلوب برای همگان» خواهد بود. او با اشاره به رویکرد رقبای خود نوشت: «بیشتر آزمایشگاه‌های دیگر بر ساخت هوش مصنوعی برای شرکت‌ها، دولت‌ها یا نهادهای دیگر متمرکزند، بنابراین اگر آن‌ها پیشرو باشند، توازن قدرت به‌نفع نهادهای بزرگ‌تر بر افراد تغییر خواهد کرد.» این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که شرکت‌هایی مانند گوگل، مایکروسافت و اوپن‌ای‌آی رقابت سنگینی برای تسلط بر بازار هوش مصنوعی مولد در پیش گرفته‌اند. یکی از جنجالی‌ترین بخش‌های این بیانیه، دفاع صریح زاکربرگ از فرایند «تقطیر» (Distillation) است؛ روشی که در آن دانش یک مدل بزرگ‌تر و قدرتمندتر به مدلی کوچک‌تر و کارآمدتر منتقل می‌شود. این رویه اخیراً با مخالفت دولت ترامپ مواجه شده است؛ چراکه مقامات آمریکایی نگرانند شرکت‌های چینی با تقطیر از مدل‌های آمریکایی، بدون صرف هزینهٔ سنگین تحقیق‌وساخت، به فناوری پیشرفته دست یابند. زاکربرگ اما در برابر این نگرش ایستاده و نوشته است: «برخی کوشیده‌اند تقطیر را به‌عنوان امری مضر معرفی کنند، اما من فکر می‌کنم محافظت از این اصل مهم است که می‌توان از هر چیزی که مشاهده می‌کنید، یاد گرفت.» او تأکید کرده که محدودکردن این فرایند، نه‌تنها به نوآوری آسیب می‌زند، بلکه اصول بنیادین اشتراک دانش در جامعهٔ علمی را نقض می‌کند. مدیرعامل متا در بخش دیگری از نامه، موضع پیشین خود دربارهٔ مقررات‌گذاری را اصلاح کرده و به‌جای دورهٔ ۳۰ روزهٔ بازبینی که پیشتر توسط دولت ترامپ مطرح شده بود، خواستار «همکاری نزدیک و پیش‌دستانه» میان آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی و دولت شده است. او این مدل را به‌جای «فرایندی خشک و بازه‌های زمانی تحمیلی» پیشنهاد کرده و بر لزوم ورود زودهنگام دولت به فرایند نظارت تأکید نموده است. زاکربرگ در این زمینه معتقد است که یک «فرایند صلب و زمان‌بندی شده» نه تنها کارایی ندارد، بلکه ممکن است سرعت نوآوری را کاهش دهد و شرکت‌های آمریکایی را در رقابت با چین عقب بیندازد. به‌گفتهٔ او، الگوی مطلوب، تعاملی پویا و مستمر است که در آن دولت و بخش خصوصی به‌طور همزمان خطرات را شناسایی و مدیریت کنند. از دیگر بخش‌های قابل‌توجه این بیانیه، اعلام راه‌اندازی صندوقی به مبلغ یک میلیارد دلار با عنوان «صندوق آینده از آنِ همه» است که به گفتهٔ زاکربرگ، به حمایت از جوامع نزدیک به مراکز دادهٔ متا اختصاص خواهد یافت. او تأکید کرده که این تأسیسات «به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که از کم‌آب‌برترین مراکز داده در جهان باشند» – اظهاراتی که در پاسخ به سال‌ها انتقاد از مصرف بی‌رویهٔ آب توسط مراکز دادهٔ غول‌های فناوری مطرح می‌شود. زاکربرگ همچنین از ایجاد سازوکار نظارتی تازه‌ای در متا خبر داده که براساس آن، هیئت‌مدیره شرکت می‌تواند اعلام کند مدل‌های جدید منتشرشده با دستورالعمل‌های ایمنی مصوب تطابق دارند یا خیر. او از سایر شرکت‌های فعال در این حوزه خواسته است که ساختارهای مشابهی را به‌عنوان «نسخه‌ای در سطح صنعت» اتخاذ کنند تا شفافیت و پاسخ‌گویی در کل اکوسیستم هوش مصنوعی افزایش یابد. در پس‌زمینهٔ این بیانیهٔ راهبردی، متا هزینه‌ای هنگفت را برای تحقق چشم‌انداز هوش مصنوعی خود پیش‌بینی کرده است. این شرکت ۱۴۵ میلیارد دلار برای سال مالی جاری هزینه خواهد کرد و برنامه دارد تا سال ۲۰۲۸ مجموع سرمایه‌گذاری خود در این حوزه را به ۶۰۰ میلیارد دلار برساند. این ارقام نشان‌دهندهٔ عزم جدی متا برای رقابت در صف‌اول شرکت‌های فناوری در عصر هوش مصنوعی است. براساس برآورد تازهٔ فوربس، دارایی خالص مارک زاکربرگ تا روز دوشنبه به ۲۰۶٫۲ میلیارد دلار رسیده است. او که در سال ۲۰۰۴ فیسبوک را بنیان نهاد و در سال ۲۰۲۱ آن را به متا تغییر نام داد، همچنان یکی از ثروتمندترین افراد جهان محسوب می‌شود. از منظر پژوهشگران حوزهٔ سیاست‌گذاری فناوری، نامهٔ زاکربرگ را می‌توان مهم‌ترین سند راهبردی منتشرشده توسط یک مدیرعامل بزرگ‌فناوری در دو سال اخیر ارزیابی کرد. آنچه این بیانیه را از بیانیه‌های مشابه متمایز می‌کند، تأکید بر «حاکمیت توزیع‌شدهٔ هوش مصنوعی» در مقابل مدل «انحصار متمرکز» است؛ مفهومی که یادآور مناظرات اولیهٔ اینترنت دربارهٔ «بی‌طرفی شبکه» و «تمرکززدایی» است. نکتهٔ حائز اهمیت دیگر، تغییر لحن زاکربرگ دربارهٔ مقررات‌گذاری است. او که پیشتر موضعی انفعالی‌تر در قبال نظارت دولتی داشت، اکنون بر ضرورت «همکاری پیش‌دستانه» تأکید می‌کند. برخی تحلیلگران این تغییر را واکنشی به قدرت‌گرفتن مدل‌های چینی و نیاز به چتر حمایتی دولت ارزیابی می‌کنند. از سوی دیگر، دفاع از تقطیر، اگرچه از منظر فنی قابل‌دفاع است، اما در شرایط ژئوپلیتیک کنونی – که آمریکا و چین بر سر تسلط بر فناوری‌های پیشرفته درگیر رقابتی تمام‌عیار هستند – می‌تواند جنجال‌آفرین باشد. باید منتظر ماند و دید که دولت ترامپ و نهادهای امنیتی چه واکنشی به این اظهارنظر نشان خواهند داد. با همهٔ این احوال، آنچه مسلم است این است که متا با این بیانیه، خود را نه به‌عنوان پیرو، بلکه به‌عنوان معمار یکی از کلان‌راهبردهای آیندهٔ هوش مصنوعی معرفی کرده است؛ راهبردی که شعار اصلی آن «قدرت در دست مردم» است، هرچند که تحقق این آرمان، چالش‌های فنی، حقوقی و سیاسی فراوانی پیشِ رو خواهد داشت.