Dr. Vafa Nadernia

کتاب «کلاهبرداری خلاقیت» (۲۰۲۶) نوشته توماس فرانک، کتابی است که جسورانه وسواس دیرینهٔ آمریکا را به «خلاقیت» و «نوآوری» به چالش میکشد و نشان میدهد چطور این مفاهیمِ به ظاهر دوست داشتنی، به ابزاری برای پنهان کردن نابرابری و حفظ منافع نخبگان تبدیل شده اند. «نوآوری» و «خلاقیت» دهه هاست که به شعارهای اصلیِ برتری جویی آمریکایی بدل شده اند. سیاستمداران، مدیران ارشد، متخصصان فناوری، راهبردسازان نظامی، معلمان و برنامه ریزان شهری، همه از همین دو واژه برای تعریف جایگاه ویژهٔ آمریکا در جهان استفاده میکنند. گویی سایر کشورها گرفتار خشکی و بیخِیالی مهلکی هستند، در حالی که آمریکا را موتور تمام نشدنی ایده ها و محصولات تازه معرفی میکنند. اما توماس فرانک در «کلاهبرداری خلاقیت» این تصویرِ آرمانی را کنار میزند و روایتی تکان دهنده از این ارائه میدهد که چگونه خلاقیت و نوآوری، در عمل، به "پوششی ایدئولوژیک" برای سیاست هایی بدل شده اند که نظام طبقاتی را مستحکم تر میکنند. فرانک در این کتاب، تصویرِ خودستایانهٔ آمریکا را از دوران اسپوتنیک تا درهٔ سیلیکون، از اپل تا لاکهید مارتین، از خیابان مدیسون تا خیابانهای معمولی شهرها، و از ریچارد فلوریدا تا دونالد ترامپ، موشکافانه بررسی میکند. او دستورکارهایی را که سیاستمداران با عنوان «نوآوری» می فروشند، وارسی میکند، به سراغ روانشناسی های عامه پسند میرود، در جشنوارهٔ مشهور SXSW – که بهشت خلاقیت لقب گرفته و محل آمیختن موزیسین ها با مقامات پنتاگون است – پرسه میزند، و سری به کافه ها، نقاشی های دیواری، و خطوط دوچرخه سواریِ محله هایی میزند که برای «طبقهٔ خلاق» ساخته شده اند. در این میان، او پرده از تأثیرات شوم این رویکرد برمی دارد: اینکه ما در گفتار به خلاقیت و نوآوری ارج می نهیم، اما در عمل دقیقاً خلاف آن را پرورش میدهیم. فرانک نشان میدهد که چگونه رهبرانمان، به نام این آرمانهای والا، اقتصاد را حول کارهای "یقه سفید های دانش محور" بازتعریف کرده اند، مالیات ثروتمندان را کاسته اند، مقررات بانکی را برداشته اند، کارخانه ها را به خارج برده اند، شهرها را از نو طراحی کرده اند، و در نهایت آنچه را که واقعاً در این سرزمین خلاقانه بود، از میان برده اند. «کلاهبرداری خلاقیت» با نگاهی عمیق و بدیع، همراه با نثر تیز و طنز گزندهٔ همیشگی فرانک، چونان عکسِ رادیولوژی هشداردهنده ای از فرهنگ سیاسی و اقتصادی آمریکای پساجنگ است؛ اتهام نامه ای محکم و کوبنده به کلیشه هایی که زیربنای بسیاری از شکست های این کشور بوده اند.